आजच्या लोकसत्ता च्या लोकरंग पुरवणी - पुस्तकाचे पान ह्यात मी लिहिलेला पुस्तक परिचय प्रसिध्द झाला आहे. `कार्डिओग्राम' ह्या निलिमा बोरवणकरांच्या कादंबरीविषयी लिहिले आहे.
तो वाचण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा.
http://www.loksatta.com/index.php?option=com_content&view=category&layo…
धन्यवाद.
हे पुस्तक ज्यांनी वाचले त्यांच्या मनात बसले. त्यामुळे संकेत एवढ्यात देत नाहिये. गरज पडली तर देईन
संकेत १ ला:हे पुस्तक म्हणजे एक संग्रह आहे. मग तो लेखसंग्रह आहे का कथासंग्रह हे ज्याचे त्याने ठरवावे :)
संकेत दुसरा : या पुस्तकाच्या लेखिका खूप नावाजलेल्या आहेत
संकेत ३रा आणि शेवटचा : वेच्यात सुरुवातीला आणि शेवटी एकेक ओळ वाढवली आहे. ठळकवलेली पण आहे :)
बहुतेक सर्वांनी पर्व आणि युगान्त वर थेट निर्देश केला होता पण हे पुस्तक वेगळे आहे. शोध घेणार्‍यांची दिशा मात्र योग्य आहे ( आणि यशोधराला या वेच्याच्या स्पर्धेत प्रवेश नाही...हा अजून एक संकेत ;) )
बनगरवाडी. माणदेशातल्या एका 'लेंगरवाडी' नावाच्यावाडीवर बेतलेली वाडी. १९३८ साली माडगूळकर त्या गांवी होते तेव्हा तिथल्या अनुभवांचे वर्णन कादंबरीरूपात 'बनगरवाडी' या नावाने आपल्यासमोर येते. माणदेश, मेंढके, त्यांची जीवनपद्धती याबद्दल सांगतानाच तिथल्या लोकांच्या निर्व्याजपणाचे चित्रणही अतिशय समर्थपणे यात येते. स्वतः माडगूळकरही त्याच भागातले. त्यामुळे हे वर्णन अगदी जिव्हाळ्याने येते. पुस्तकाची पहिली आवृत्ती १९५५ला आली. त्यानंतर नव्या आवृत्तीच्या निमित्ताने ९९साली माडगूळकरांनी कादंबरीत काही रेखाटने करावी असे ठरल्याने ते पुन्हा त्या वाडीत गेले.
शून्यापासून सुरू होऊन अनंतापर्यंत पोचणार्‍या अंकांना अनन्यसाधारण महत्त्व आहे.
उदाहरणार्थ --
शून्य - निराकार चैतन्यस्वरूप; एक - आत्मा, जगदात्मा; दोन - ग्रहणे; तीन - त्रिमूर्ती, त्रिवेणी संगम; साडेतीन - मुहूर्त; चार - आश्रम; पाच - तत्त्वे; सहा - रिपु; सात - सप्तपदी; आठ - गंध; नऊ - ग्रह; अकरा - रुद्र; बारा -राशी; तेरा - (अक्षरी) मंत्र; चौदा - विद्या; पंधरा - ??????????
सोळा - ‘सोळावं वरीस धोक्याचं’, ‘तू कितने बरस की? मैं सोलह बरस कीऽऽऽऽ’
असा हा सोळावा अंक आणि सोळावं वर्ष! बालपण आणि तारुण्य ह्यांच्या सीमारेषेवरील एक महत्त्वाचं वर्ष. माणसाच्या आयुष्यात अद्भुतता घेऊन येणारं!
शाळेच्या वर्षाचा शेवटचा दिवस. गणिताचा तास चालू आहे. शिक्षक आज सिलॅबसबाहेरचं बोलणार आहेत. कट.
एक जण सरपण गोळा करून त्यावर शेंगा भाजतो आहे. सरपणाचे लाकूड समोर नुकत्याच पाडलेल्या घरांचे आहे. घरे बेकायदा होती. बहुधा.
त्याचा मित्र येतो, त्याचेही घर गेले आहे. अंधार पडल्यावर ते रस्त्याच्या कडेला दबा धरून बसतात. एक कार येते. त्यात ज्या माणसाने या सर्वांच्या घराचे कागद विकत घेतले तो आहे. दोघे त्यावर हल्ला करतात. पैसे, कागद ताब्यात घेतात. कार पेटवून देतात. कट.
शिक्षक सांगतो आहे.
‘अशी काळवेळ’ ह्या नावाने सरोज देशपांडेंनी अनुवादित केलेली A Matter of Time ही शशी देशपांडेंची कादंबरी. सानियांच्या ‘त्यानंतर’ ह्या संग्रहातील त्याच शीर्षकाची दीर्घकथा. हे दोन्ही वाचताना आठवलेली मिलिंद बोकीलांची ’अधिष्ठान’ ही कथा. यातील प्रमुख व्यक्तीरेखा घर सोडून जाणारा नवरा. हे तीनही नवरे स्वतंत्र विचारांचे, आपापल्या जगण्याच्या विचारांशी प्रामाणिक राहू इच्छिणारे व त्यानुसार घर सोडून जाणारे आहेत.
लोकसत्तामधे आलेला दशकातील दहा हा लेख काल वाचनात आला. त्यांच्याच शब्दांत सांगायचं तर एकविसाव्या शतकाच्या पहिल्या दशकात माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रातील क्रांतीमुळे समाजातील वाचनसंस्कृती पार लयास जाईल, अशी भीती व्यक्त करण्यात येत होती. परंतु प्रत्यक्षात मात्र हे दशक संपताना परिस्थिती वेगळी दिसते आहे. या काळात विविध कारणांनी वाचकांची ‘चव’ बदललेली जाणवत असली तरी त्यामागे निश्चित असा ‘दृष्टिकोन’ आहे.
व्यसने किं दरिद्रता" या उक्तीप्रमाणे आपल्या येथे व्यसनांना अजिबात तोटा नाही. काही व्यसनं त्या त्या व्यक्तीपुरते मर्यादित असतात. फार फार तर ती व्यक्ती व्यसनाचे दुष्परिणाम भोगते व काही काळानंतर मृत्यु ओढवून घेते. परंतु दारू, अफू, गांजा, चरस, इ.इ. सारख्या मादकपदार्थांची व्यसनं व्यक्तीलाच नव्हे तर त्याचे कुटुंब, भोवतीचा समाज व देशालाही घातक ठरू शकतात. आयुष्याच्या अर्ध्या वाटेवरून उठून गेल्यामुळे कुटुंब उध्वस्त होते. मुलं पोरकी होतात. गर्दुल्याचा पोरगा म्हणून हिणवल्यामुळे मुलं कोमेजतात व तेही व्यसनाच्या आधीन होतात. हे चक्र असेच चालू राहते.